DETLEV VREEKEN (30) weet nog precies hoe hij zich voelde, toen hij vijf jaar geleden voor een stage bij het straatkinderenproject aankwam in Accra, de hoofdstad van Ghana. Hij durfde de eerste dag het hotel niet uit. Alles rook anders, klonk anders. ''Het was een cultuurshock.''

Hetzelfde gebeurde toen hij na een half jaar weer thuiskwam in de Bijlmer. ''Ik liep naar de verkeerde flat. Helemaal gedesoriënteerd.'' Nu is hij op beide plekken als een vis in het water.

Vreeken, automatiseringsmedewerker bij Hogeschool Holland, en zijn vriendin Sandra Mos (30), adviseur bij Randstad Rentree voor werkgelegenheidstrajecten, hoeven niet meer te acclimatiseren, ze komen er elk jaar. Ze zijn gegrepen door het land en de 'vriendelijke, gastvrije' mensen en zijn vrijwilligers en contactpersonen geworden van de Nederlandse organisatie Horizon Holland, die medische en agrarische hulp verleent aan projecten in ontwikkelingslanden.

Hun vakanties beginnen of eindigen in Ghana, ook nu weer. Het plan is na de jaarwisseling naar Timboektoe te gaan, maar ze weten eigenlijk al hoe het straks zal gaan. Vreeken en Mos bezoeken er een paar missieziekenhuizen om te noteren wat ze nodig hebben en gaan sowieso even langs bij het straatkinderenproject in Accra. Ze leveren er een achttienjarige Amsterdamse af, die als vrijwilligster gaat werken bij het straatmeidenproject. Dikke kans dat ze dáár weer blijven hangen.

Vreeken vindt CAS (Catholic Action for Street Children), zeven jaar geleden opgezet door de Nederlandse broeder Jos van Dinther, eigenlijk zijn 'kindje'. Zijn opdracht voor de studie maatschappijleer was destijds: lesgeven aan Ghanese straatjongeren. Dat bleek onmogelijk te zijn, Vreeken sprak de taal niet. Maar er gebeurde iets anders, dat niet minder bevredigend was. Na een paar dagen zaten de kinderen te tekenen en te knutselen. ''Een jongen van zestien, die een halve dag zat te kleuren. Je denkt: waarom doet hij dat nu, en waarom deed hij het niet toen hij kind was? Maar toen kon het niet. Dus dat haalde hij in.''

De afgelopen jaren zag hij CAS groeien. Tot 1994 werd het fenomeen straatkinderen in Ghana niet erkend. Er moesten sociologisch onderzoek en tellingen aan te pas komen om te ontdekken dat Accra circa achttienduizend straatkinderen telt. Het zijn over het algemeen jongens van gemiddeld twaalf jaar, die naar de hoofdstad zijn gekomen omdat ze dachten daar gouden bergen te vinden. Ze belanden in 'rotbaantjes', worden prostitué, drugsrunner of sjouwer van marktspullen. ''Ze zijn de hele dag bezig voor een half kommetje rijst.''

Met steun van onder meer Unicef begon Van Dinther een dagopvangcentrum, waar nu al drieduizend jongens geregistreerd staan. Ze komen van heinde en verre, zegt Vreeken. ''Sommigen lopen er wel tien kilometer voor om.''

In het centrum kunnen ze zichzelf en hun kleding wassen, hun weinige spulletjes opslaan en krijgen ze les. Hopelijk kan dat laatste binnenkort ook op de hoek van de straat, als CAS daarvoor een student of docent kan vinden.

Door sponsoring kunnen de jongeren drie jaar lang een opleiding volgen. CAS heeft driehonderd plekken gevonden bij particulieren en bedrijven. Daar krijgen ze een opleiding tot bijvoorbeeld kapper, automonteur en houtbewerker. De CAS-medewerkers, voornamelijk Ghanezen, hebben die plaatsen zó gevuld. ''Anders dan in Nederland smeken de kinderen erom naar school te mogen gaan.''

Natuurlijk lukt het niet altijd. Jongens die al tien jaar op straat leven, 'van God en alles los' zijn, die krijg je niet meer in een ander patroon, weet Vreeken. Hij heeft de nodige schrijnende situaties gezien. Hij ging 's nachts mee op veldwerk en zag jongens, rijen dik, op straat voor de etalages van winkels slapen.

Dat was iets waar de Nederlander bepaald niet aan gewend was.

De 'bink' van CAS, een vijftienjarige jongen, kwam een keer bij de dagopvang, beroofd van alles wat hij verdiend had. ''Hij is een echte macho die je niet snel iets zult doen. Hij was gepakt door een volwassene. Die had hem bij zijn voeten gegrepen en hem letterlijk leeggeschud.''

Het mooie is dat de medewerkers het vertrouwen bij de jongeren zien groeien. ''Met een beetje aandacht, liefde en scholing worden het trotse kinderen.''

Het levert Vreeken en zijn vriendin nog meer op.

''Ik heb gemerkt dat ik gemakkelijk zonder luxe kan. En dat ik me in Nederland nauwelijks nog stoor aan dingen waaraan ik me eerst wild ergerde. Zoals openbaar vervoer dat te laat komt, of moeten wachten in de rij bij de supermarkt. We zijn er enorm van gaan relativeren.''  

© Het Parool, 28-12-2001